Mạng lưới tập trung (centralized) là gì?

Mạng kỹ thuật số tập trung có tổ chức trung ương kiểm soát toàn bộ hoạt động của mạng lưới. Cơ quan có thẩm quyền có thể là một cá nhân, một nhóm hoặc một tập đoàn. Cơ quan chủ quản chịu trách nhiệm duy trì hoạt động của mạng, quản lý người dùng và thiết lập bộ quy định sử dụng.

Kiến trúc của mạng tập trung được xây dựng xung quanh một máy chủ duy nhất, nơi tất cả khởi chạy các quy trình quan trọng. Nếu máy chủ gặp vấn đề, toàn bộ mạng lưới có thể gặp sự cố. Nhiều nền tảng kỹ thuật số mà chúng ta tương tác hàng ngày như Facebook, YouTube… đều là mạng tập trung. Các công ty này là thực thể duy nhất chịu trách nhiệm về tất cả dữ liệu và quy trình của mạng lưới.

Mạng lưới tập trung hoạt động như thế nào?

Trong mạng lưới tập trung, máy chủ trung tâm đảm nhận chức năng quản lý mạng và xử lý dữ liệu chính. Máy chủ này có nhiệm vụ lưu trữ tất cả dữ liệu và chạy các tiến trình trên mạng. Nó có thể được đặt tại một vị trí duy nhất hoặc trải rộng ở nhiều nơi.

Các máy trạm trong mạng, có công suất xử lý kém hơn, kết nối với máy chủ trung tâm. Các máy trạm này không trực tiếp xử lý chức năng cụ thể như lưu trữ dữ liệu, ứng dụng, tiện ích mà gửi yêu cầu của đến máy chủ chính để xử lý.

Máy chủ trung tâm thường có khả năng tính toán mạnh mẽ, dung lượng lưu trữ lớn và kết nối internet tốc độ cao. Chúng có thể xử lý số lượng lớn người dùng và nhiều lưu lượng dữ liệu.

Mạng lưới phi tập trung (decentralized) là gì?

Mạng lưới kỹ thuật số phi tập trung không bị kiểm soát bởi tổ chức trung ương. Thay vào đó, quyền kiểm soát được phân phối giữa những người dùng, không có máy chủ hoặc điểm lệnh duy nhất. Mạng chạy trên cơ sở ngang hàng, mỗi người dùng có trách nhiệm và quyền lực như nhau.

Một ví dụ tuyệt vời về mạng phi tập trung là Internet, không bị kiểm soát bởi một cơ quan có thẩm quyền nào. Đúng hơn là được phân phối trong chính những người dùng của nó. 

Các công ty lớn trong ngành internet đang dần tập trung hóa thông tin. Nguồn: Dreamstime

Tuy nhiên, một số người cho rằng Internet đang tiến tới tập trung hóa do sự độc quyền của các tên tuổi lớn trong không gian như Google, Facebook, WordPress… Dữ liệu phần lớn tập trung trong máy chủ của những “ông lớn” này. Và như vậy, rất khó để có câu trả lời chính xác cho câu hỏi “Internet là tập trung hay phi tập trung?” 

Về mặt kỹ thuật, nó phi tập trung. Nhưng thực tế thì nó đang từ từ trở nên tập trung hơn. Ngày càng nhiều chuyên gia công nghệ đồng tình với quan điểm này. 

Một ví dụ khác là Bitcoin (BTC) – ra đời sau cuộc Đại khủng hoảng tài chính 2007 – 2008. Bitcoin được xây dựng với hình thức của mạng lưới phi tập trung vì các tổ chức tập trung như ngân hàng, công ty tài chính “đã khiến mọi người thất vọng”.

Người (hay tổ chức) tạo ra Bitcoin nhận ra rằng nếu tồn tại một điểm kiểm soát hoặc lỗi duy nhất, toàn bộ hệ thống tài chính có nguy cơ gặp rủi ro. Do đó, họ thiết kế Bitcoin trở nên hoàn toàn phi tập trung, không có thực thể hoặc nhóm nào kiểm soát nó. Thay vào đó, nó được quản lý bởi chính người dùng.

Mạng lưới phi tập trung hoạt động như thế nào?

Thay vì dựa máy chủ trung tâm duy nhất, mạng lưới phi tập trung phân phối các tác vụ xử lý thông tin trên nhiều thiết bị. Trong mạng, ngay cả khi một trong các node chính bị lỗi hoặc tấn công, các máy chủ còn lại vẫn có thể tiếp tục cấp quyền truy cập dữ liệu cho người dùng. Do đó, mạng lưới tiếp tục hoạt động mà không bị gián đoạn.

Những tiến bộ công nghệ mang lại cho máy tính và các thiết bị khác sức mạnh xử lý ngày một nâng cao, có thể được đồng bộ hóa và sử dụng cho tính toán phi tập trung. Chúng giúp các mạng phi tập trung trở nên dễ dàng áp dụng hơn trong tương lai.

Tuy nhiên, cần phải nhớ rằng mặc dù mạng phi tập trung có cải thiện so với mạng tập trung nhưng chúng vẫn phụ thuộc vào các máy chủ chính. Điểm khác nhau là chúng có nhiều máy chủ hơn chứ không phải một điểm duy nhất.

Sự khác biệt giữa mạng lưới tập trung và phi tập trung

Ngoài vị trí kiểm soát, sự khác biệt chính giữa các mạng tập trung và phi tập trung còn nằm ở chỗ chúng đại diện cho điều gì.

Nói một cách đơn giản, mạng tập trung được sử dụng để duy trì sự kiểm soát và ổn định. Ngược lại, mạng phi tập trung hướng tới sự tự do của người dùng và sự cộng tác. Sự khác biệt cơ bản nhất giữa hai mạng lưới thể hiện qua các tiêu chí:

  • Sự tham gia của bên thứ ba: trong mạng tập trung, bên thứ ba hoặc người trung gian được yêu cầu tạo để điều kiện giao tiếp giữa các node khác nhau. Ngược lại, mạng phi tập trung không cần bên thứ ba. Mỗi node có thể giao tiếp trực tiếp với các node khác trên mạng.
  • Tính minh bạch: mạng lưới tập trung kém minh bạch hơn vì tất cả dữ liệu, thông tin đều lưu trữ dựa trên máy chủ trung tâm. Ngược lại, mạng phi tập trung làm tăng tính minh bạch thông qua công nghệ sổ cái phân tán (DLT).
  • Bảo mật: mạng tập trung dễ bị tấn công hơn do tin tặc chỉ cần nhắm mục tiêu vào một điểm trung tâm là có thể truy cập vào toàn bộ hệ thống. Mạng phi tập trung an toàn hơn vì ngay cả khi một node bị xâm phạm, các node khác không bị ảnh hưởng.
  • Khả năng mở rộng: mạng tập trung dễ dàng mở rộng chỉ bằng cách thêm nhiều máy chủ hơn vào hệ thống. Điều này rất khó thực hiện đối với các mạng phi tập trung vì mỗi node của chúng cần có khả năng xử lý nhiều dung lượng.
  • Phí: mạng tập trung thường có mức phí cao hơn (giống như ngân hàng và dịch vụ tài chính) vì chúng cần nhiều người trung gian tham gia vào quá trình làm việc. Các tác nhân như vậy không có mặt trong mạng phi tập trung nên phí dịch vụ thấp hơn.
Sự khác biệt cơ bản giữa mạng phi tập trung và mạng tập trung. Nguồn: Cointelegraph

Ưu điểm của mạng tập trung và phi tập trung

Giá trị của mạng lưới tập trung là một chuỗi lệnh rõ ràng, thiết lập không tốn kém và ủy quyền nhiệm vụ dễ dàng. Mặt khác, mạng lưới phi tập trung bất biến, có khả năng chống kiểm duyệt, cung cấp cho người dùng toàn quyền kiểm soát và bảo mật.

Trong mạng tập trung, công việc được xử lý thông qua chuỗi lệnh rõ ràng và mọi người đều biết ai là người chịu trách nhiệm. Điều này rất hữu ích trong thời kỳ khủng hoảng khi các quyết định cần được đưa ra nhanh chóng và hiệu quả.

Mạng tập trung cũng có xu hướng thiết lập và duy trì ít tốn kém hơn vì chỉ cần quản lý một máy chủ hoặc máy tính mạnh mẽ. Ngoài ra, việc ủy ​​thác nhiệm vụ một cách rõ ràng giúp công việc được xử lý dễ dàng hơn. Điều này đảm bảo rằng các nhiệm vụ được hoàn thành kịp thời và hiệu quả.

Trong khi đó, mạng phi tập trung cung cấp cho người dùng quyền kiểm soát hoàn toàn đối với dữ liệu và thông tin của họ. Chúng cũng không thể thay đổi, tức là dữ liệu đã được nhập vào hệ thống không thể bị thay đổi. Điều này đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu và ngăn ngừa gian lận.

Mạng lưới tập trung phụ thuộc vào một máy chủ duy nhất, mạng phi tập trung phân chia cho người dùng. Nguồn: Aceinfoway

Một ưu điểm khác là mạng phi tập trung là sử dụng mật mã đảm bảo sự an toàn của sổ cái dữ liệu. Bởi vì dữ liệu của khối hiện tại phải được xác thực bằng mật mã, dựa trên dữ liệu từ khối liền kề, do đó giúp cho dữ liệu cực kỳ an toàn.

Cuối cùng, trong mạng lưới phi tập trung, không có tổ chức tối cao nào tồn tại để kiểm duyệt hoặc hạn chế nội dung. Điều này rất hấp dẫn với những người muốn chia sẻ thông tin tự do.

Nhược điểm của mạng lưới tập trung và phi tập trung

Kiểm duyệt, khả năng mở rộng hạn chế và các vấn đề bảo mật là một số mặt trái của mạng tập trung. Trong khi đó, sự thiếu rõ ràng, chi phí thiết lập và bảo trì cao và sự biến động là những điểm yếu của mạng phi tập trung.

Trong một hệ thống tập trung, thường có điểm lỗi duy nhất. Nếu cơ quan trung tâm bị xâm phạm, nó có thể phá hủy toàn bộ hệ thống. Đây là bất lợi lớn, đặc biệt là trong các hệ thống mà bảo mật đóng vai trò quan trọng.

Về khả năng mở rộng, một hệ thống tập trung chỉ có thể phát triển nhanh nhất khi cơ quan chủ quản cho phép. Sự phát triển hạn chế gây ra khó khăn khi người dùng yêu cầu nhiều tính năng và chức năng hơn.

Kiểm duyệt là một bất lợi khác. Trong một hệ thống tập trung, cơ quan chủ quản có quyền hạn chế nội dung. Nhiều người dùng cho rằng đây là khó khăn lớn vì nhu cầu chia sẻ thông tin tự do ngày càng tăng cao trong môi trường mạng. 

Tuy nhiên, trong hệ thống phi tập trung, sự thiếu rõ ràng thường là vấn đề quan trọng nhất. Vì quản trị mạng phi tập trung không dựa vào các cơ quan chủ chốt nên cấu trúc này có thể vô dụng trong thời kỳ mà các quyết định cần được đưa ra nhanh chóng và phải chịu trách nhiệm.

Các hệ thống phi tập trung tốn kém hơn trong thiết lập và quản lý vì chúng cần các hệ thống máy móc có khả năng giao tiếp tự động. Và cuối cùng, giá thành của tiền tệ kỹ thuật số phi tập trung rất dễ biến động, khiến chúng trở thành đối tượng đầy rủi ro đối với các nhà đầu tư truyền thống.

Leave a Reply